Fondsen

Fondsen zijn over het algemeen private organisaties die met geld goede doelen en andere organisaties en projecten ondersteunen. Deze activiteiten richten zich vaak op maatschappelijke en sociale hiaten. In dit artikel vertellen we je wat fondsen zijn, hoe sommige fondsen zijn ontstaan, welke verschillende soorten fondsen er zijn en hoe je fondsen kunt vinden.

Wat zijn fondsen

Fondsen zijn over het algemeen private organisaties die met geld goede doelen en andere organisaties en projecten ondersteunen.

In Nederland zijn duizenden fondsen beschikbaar. Veel van deze fondsen hebben een rijke geschiedenis, die soms eeuwen terug gaat.

Kenmerk van al deze fondsen is dat ze geld beschikbaar hebben om bepaalde activiteiten te stimuleren. 
Deze activiteiten richten zich vaak op het algemeen nut, maatschappelijke onderwerpen en maatschappelijke en sociale hiaten.

Welke activiteiten ondersteunen fondsen

De activiteiten die fondsen ondersteunen zijn per fonds verschillend en veelal gebaseerd op de geschiedenis, statuten en het beleidsplan.

Fondsen spelen vaak in op sociale hiaten.

Onderwerpen die vaak voor ondersteuning door fondsen in aanmerking komen

Hoe zijn fondsen ontstaan

Persoonlijk vinden we het fascinerend dat de geschiedenis van fondsen soms eeuwen terug gaat. Hoewel de ontstaansgeschiedenis van fondsen vaak heel verschillend is benoemen we toch twee voorbeelden van het ontstaan van fondsen.

Voormalige spaarbanken
Wist je dat verschillende fondsen zijn ontstaan uit spaarbanken?

Vroeger werd vanuit de overheid de spaarzin van de burgers gestimuleerd en waren er veel plaatselijke en regionale spaarbanken (de voormalige bondsspaarbanken bijvoorbeeld).
Deze lokale spaarbanken zijn vrijwel allemaal opgeslokt door de grote banken, waardoor er voor deze voormalige spaarbanken een vermogen beschikbaar kwam.

Dit vermogen is niet zelden ondergebracht in een vermogensfonds. Het rendement op dit vermogen wordt vervolgens elk jaar gebruikt om bepaalde activiteiten in het werkgebied van deze voormalige spaarbank te stimuleren.

Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld is Fonds 1818. Dit fonds heeft een geschiedenis als Nutsspaarbank en richt zich tegenwoordig op het financieel ondersteunen van organisaties en projecten.

Voormalige weeshuizen
En wist je dat er verschillende fondsen zijn die zich richten op het ondersteunen van projecten gericht op kinderen en jongeren die zijn ontstaan uit weeshuizen?

In de tijd van de gouden eeuw vierde de filantropie hoogtij. Vermogende zakenlieden stelden geld beschikbaar om wezen op te vangen, een taak die destijds nog niet door de overheid werd gesubsidieerd.

Nadat de overheid de opvang van kinderen ging ondersteunen als onderdeel van de verzorgingsstaat, verviel eigenlijk de taak van deze oude weeshuizen. Voor het veelal aanzienlijk vermogen dat hierna “over” bleef bij deze voormalige weeshuizen (waaronder gebouwen en landerijen) werd een ander doel gezocht. 

In een aantal gevallen werd dit doel gevonden in de oprichting van een vermogensfonds dat actief werd in het zelfde werkgebied van het voormalige weeshuis, met een modernere doelstelling, maar nog steeds gericht op kinderen en jongeren.

Een voorbeeld hiervan is het Hervormd Weeshuis Zwolle. Dit fonds heeft een geschiedenis als weeshuis maar geeft tegenwoordig financiële steun aan initiatieven in jeugd- en jongerenwerk.

Welke soorten fondsen zijn er

Er zijn een aantal verschillende soorten fondsen te onderscheiden:

Vermogensfondsen

Vermogensfondsen hebben zoals de naam als zegt een bepaald vermogen. 
Het jaarlijkse rendement op dit vermogen (o.a. beleggingsresultaten, pacht landerijen, verhuur onroerend goed e.d.) wordt gebruikt voor het ondersteunen van bepaalde activiteiten en goede doelen.

Deze activiteiten richten zich vaak op maatschappelijke onderwerpen en maatschappelijke en sociale hiaten. 
Vaak is statutair bepaald welke activiteiten voor ondersteuning in aanmerking komen.

Overigens is de belangrijkste taak van een vermogensfonds om het vermogen intact te houden. Een vermogensfonds zal dus over het algemeen alleen uitkeringen doen als het beleggingsresultaten dit toestaat.

Vermogensfondsen doen over het algemeen niet aan fondsenwerving, alhoewel er ook hybride fondsen bestaan die de kenmerken hebben van verschillende soorten fondsen.

Overeenkomsten tussen vermogensfondsen

  • Vermogensfondsen gebruiken het rendement op het vermogen om bepaalde (veelal maatschappelijk georiënteerd) activiteiten en goede doelen te stimuleren
  • Vermogensfondsen hebben vaak een statutaire maar ook morele plicht om het vermogen in stand te houden
  • Vermogensfondsen zijn gericht op continuïteit van de organisatie en het vermogen

Verschillen tussen vermogensfondsen

  • Het beschikbare budget is zeer verschillend. Er zijn grote landelijke fondsen met een budget van 40.000.000 euro per jaar. Maar er zijn ook vermogensfondsen met een budget van een paar duizend euro per jaar
  • Het werkgebied van de fondsen is zeer verschillend. Er zijn internationaal opererende fondsen, maar ook hyper lokaal opererende fondsen
  • De activiteiten die de fondsen ondersteunen zijn zeer verschillend
  • De professionaliteit van de vermogensfondsen kan enorm verschillen. Er zijn fondsen met een volwaardig kantoor met een professionele staf en beleidsmedewerkers in loondienst, maar er zijn wellicht nog wel meer vermogensfondsen die werken met een bestuur dat bestaat uit vrijwilligers.

Voorbeelden landelijke vermogensfondsen 
Voorbeelden van landelijke vermogensfondsen zijn het Prins Bernhard Cultuurfonds en het VSB Fonds.

Voorbeelden regionale en plaatselijke vermogensfondsen 
Voorbeelden van regionale en plaatselijk vermogensfondsen zijn Fonds Eemsmond en het Texelfonds.

Fondsen op Naam

Je kunt een Fonds op Naam het beste omschrijven als een goed doel binnen een goed doel.

Als particulier, stichting, bedrijf, familie of vriendenclub kun je bij leven of via een testament een fonds op naam oprichten.

Het voordeel van een Fonds op Naam is dat je je eigen fonds hebt, zonder dat je een aparte stichting hoeft op te richten, of verstand hoeft te hebben van het beheren van een fonds. Dit scheelt tijd, geld, administratie en beheer. Ook hoef je geen bestuur te benoemen. Je bepaalt zelf de naam van het fonds en de doelstelling, maar het fonds valt binnen een bestaand fonds. Op die manier kun je de naam van een dierbare, jezelf of van je organisatie aan het doel verbinden.

Daarnaast is een voordeel voor de oprichter dat hij kan bepalen aan welke activiteiten geld wordt verstrekt. Het doel van het Fonds op Naam moet wel passen binnen de doelstelling van het overkoepelende fonds.

Het aantal Fondsen op Naam neemt gestaag toe, vooral ook omdat het voor fondsen een interessante manier is om grote gevers aan zich te binden.

Voorbeelden Fondsen op naam 
Fondsen die veel werken met Fondsen op Naam zijn o.a. het Prins Bernard Cultuurfonds, het Kansfonds en het Oranjefonds

Subsidie aanvragen bij een Fonds op Naam 
Een Fonds op Naam heeft een eigen naam, en kan een eigen doelstelling hebben, maar valt onder het overkoepelende fonds.

Over het algemeen moet je voor subsidieaanvragen bij een Fonds op Naam gebruik maken van een aanvraagformulier van het overkoepelende fonds. Na ontvangst van je aanvraag kijkt het overkoepelende fonds vervolgens of de aanvraag overeenkomt met de doelstelling van het Fonds op Naam.

Als het overkoepelende fonds meerdere Fondsen op Naam beheert kan het ook zijn dat je alleen het algemene aanvraagformulier kunt invullen en het verstrekkende fonds vervolgens kijkt welk Fonds op Naam hierbij het beste past.

De aanvraagprocedure verschilt per overkoepelend fonds, maar over het algemeen doe je een subsidieaanvraag via het overkoepelende fonds.

Fondsenwervende Fondsen

Fondsenwervende fondsen zijn fondsen die zelf aan fondsenwerving doen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld vermogensfondsen.

Hybride Fondsen

In de praktijk zie je steeds fondsen ontstaan die kenmerken hebben van verschillende soorten fondsen.

Voorbeelden hiervan zijn vermogensfondsen die ook aan fondsenwerving of bijvoorbeeld bedrijfsfondsen die éénmalig een aanzienlijk startkapitaal meekrijgen van het bedrijf en hierna mede gaan werken als een soort vermogensfonds.

Het aantal hybride fondsen neemt duidelijk toe.

Bedrijfsfondsen

Bedrijfsfondsen zijn fondsen die waarbij een bedrijf geld, personeel en/of materieel beschikbaar stelt voor met name sociaal-maatschappelijke activiteiten en projecten.

Een bedrijf kan een eigen fonds opzetten om haar (sociale) betrokkenheid met de samenleving te onderstrepen.

Er zijn bijvoorbeeld bedrijven die een fonds opzetten om verenigingen, stichtingen en activiteiten van de bevolking in de regio waar het bedrijf actief is te ondersteunen. Stichtingen en verenigingen in de regio kunnen dan veelal jaarlijks een subsidieaanvraag indienen bij dergelijke fondsen, waarbij veelal een voorwaarde is dat de aanvrager actief is in het werkgebied van het bedrijfsfonds.

Ook zijn er bedrijfsfondsen die zich richten op het financieel ondersteunen van maatschappelijke problemen die een raakvlakken hebben met de bedrijfsactiviteiten. Voorbeeld hiervan is een telecommunicatiebedrijf dat via haar bedrijfsfonds projecten steunt die gericht zijn op het verminderen van eenzaamheid onder ouderen door telecommunicatie.

Een andere groep bedrijfsfondsen is opgezet om projecten te ondersteunen die door medewerkers van het bedrijf worden aangedragen. Hierbij speelt het maatschappelijke bewustzijn van medewerkers een rol in het faciliteren van maatschappelijke activiteiten.

Verder is er een groeiende groep bedrijven die een bedrijfsfonds heeft opgezet om bij de bevolking in bepaalde ontwikkelingslanden te ondersteunen, of projecten te ondersteunen die kinderarbeid tegen gaan. Deze bedrijfsfondsen kom je wellicht niet geheel toevallig redelijk vaak tegen in de textielsector en in landen waar de initiatiefnemer zelf actief is.

Daarnaast zijn er bedrijfsfondsen die zijn ontstaan vanuit de emotie of sociale betrokkenheid van de directie van het bedrijf met een bepaald onderwerp, land of regio. Bijvoorbeeld de eigenaren van een goed draaiend bouwbedrijf, die materialen, mensen en materiaal beschikbaar stellen om gratis huizen en waterputten te bouwen in Afrika.

Een interessant aspect aan de bedrijfsfondsen is de ontwikkeling dat medewerkers van bedrijven steeds meer maatschappelijk bewust worden en hierdoor van hun werkgever een bepaalde mate van sociale betrokkenheid verwachten. Je ziet dan ook een duidelijke toename van het aantal maatschappelijke initiatieven van bedrijven.

Onafhankelijkheid van bedrijfsfondsen

Over het algemeen hebben bedrijfsfondsen als rechtsvorm een stichting, met een eigen bestuur en een eigen vermogen. Verder hebben redelijk veel bedrijfsfondsen een ANBI verklaring, waarbij er vanuit de Belastingdienst eisen worden gesteld aan de onafhankelijkheid van het bestuur en aan transparantie.

Bedrijfsfondsen hebben dus een bepaalde mate van onafhankelijk, alhoewel bedrijfsfondsen over het algemeen wel mede financieel afhankelijk zijn van het bedrijf.

Voorbeelden van Bedrijfsfondsen
Voorbeelden van bedrijfsfondsen zijn o.a. GSRD Foundation (modelabel G-Star), ING Nederland FondsRabobank FoundationTridos Foundation, maar ook bijvoorbeeld Stichting Madurodam Kinderfonds.

Waar kun je fondsen vinden

Fondswervingonline geeft je een uitgebreid overzicht met fondsen voor je organisatie of project.

Tip
Via het menu Regelingen kun je via zoekfilters een selectie maken met subsidies voor je organisatie of project.

Verder lezen?

Direct aan de slag met het vinden en aanvragen van financiële middelen voor je organisatie of project

Word ook lid

  • Actuele informatie over bijna 2000 subsidies, fondsen, fiscale regelingen en kredieten
  • Per regeling alle relevante informatie die je nodig hebt, incl. aanvraagformulieren
  • Toegang tot regelingen die je nergens anders kunt vinden
  • Handige dossiers helpen je op weg
  • Dagelijks uitgebreid en bijgewerkt
  • We bestaan inmiddels 15 jaar, en zijn hiermee een van de meest ervaren partijen
  • Je bent al lid voor slechts € 30,- per maand